LÍ THUYẾT

1. Chất/Ion lưỡng tính

- Chất/Ion lưỡng tính là những chất/ion vừa có khả năng nhường vừa có khả năng nhận proton ( H⁺)

- Chất/ ion lưỡng tính vừa tác dụng được với dung dịch axit ( như HCl, H₂SO_{4 loãng}…), vừa tác dụng được với dung dịch bazơ ( như NaOH, KOH, Ba(OH)₂…)

Lưu ý: Chất vừa tác dụng được với dung dịch axit, vừa tác dụng được với dung dịch bazơ nhưng chưa chắc đã phải chất lưỡng tính như: Al, Zn, Sn, Pb, Be

2. Các chất lưỡng tính thường gặp.

- Oxit như: Al₂O₃, ZnO, BeO, SnO, PbO, Cr₂O₃.

- Hidroxit như:  Al(OH)₃, Zn(OH)₂, Be(OH)₂, Pb(OH)₂, Cr(OH)₃…

- Muối chứa ion lưỡng tính như: Muối HCO₃^-, HSO₃^-, HS^-, H₂PO₄^-…

- Muối amoni của axit yếu như: (NH₄)₂CO₃, (NH₄)₂SO₃, (NH₄)₂S, CH₃COONH₄…

3. Các phản ứng của các chất lưỡng với dd HCl, NaOH

- Giả sử: X ( là Al, Cr), Y là ( Zn, Be, Sn, Pb)

a. Oxit:

* Tác dụng với HCl

X₂O₃ + 6HCl → 2MCl₃ + 3H₂O

YO + 2HCl → YCl₂ + H₂O

* Tác dụng với NaOH

X₂O₃ + NaOH → NaXO₂ + 2H₂O

YO + 2NaOH → Na₂YO₂ + H₂O

b. Hidroxit lưỡng tính

* Tác dụng với HCl

X(OH)₃ + 3HCl →XCl₃ + 3H₂O

Y(OH)₂ + 2HCl → YCl₂ + 2H₂O

* Tác dụng với NaOH

X(OH)₃ + NaOH → NaXO₂ + 2H₂O

Y(OH)₂ + 2NaOH →  Na₂YO₂ + 2H₂O

c. Muối chứa ion lưỡng tính

* Tác dụng với HCl

HCO₃^- + H⁺ →  H₂O + CO₂

HSO₃^- + H⁺ →  H₂O + SO₂

HS^- + H⁺ →  H₂S

* Tác dụng với NaOH

HCO₃^- + OH^- →  CO₃^2- + H₂O

HSO₃^- + OH^- →  SO₃^2- + H₂O

HS^- + OH^- →  S^2- + H₂O

d. Muối của NH₄⁺ với axit yếu

* Tác dụng với HCl

(NH₄)₂RO₃ + 2HCl →  2NH₄Cl + H₂O + RO₂  ( với R là C, S)

(NH₄)₂S + 2HCl →  2NH₄Cl + H₂S

* Tác dụng với NaOH

NH₄⁺ + OH^- → NH₃ + H₂O